بازار آب بسته بندي ايران

در ايران، آب بسته بندي با دو عنوان «آب معدني- Mineral Water» و «آب آشاميدنيDrinking Water» به شکل بطري و گالني در اندازه هاي مختلف کوچک و بزرگ توسط واحدهاي توليدي داراي مجوز فعاليت از وزارت نيرو ، وزارت بهداشت و درمان (معاونت غذا و دارو) و مؤسسه استاندارد و تحقيقات صنعتي براي بازار داخلي و صادرات توليد مي شوند. در اين بخش، بازار آب بسته بندي ايران از دو منظر طرف عرضه و طرف تقاضا مرور و تشريح مي گردد.

طرف عرضه آب بسته بندي

  • ظرفيت توليد آب بسته بندي در ايران
    براي توليد آب بسته بندي آشاميدني در ايران، هيچگونه محدوديتي به لحاظ منابع آب وجود ندارد و کافي است متقاضي سرمايه گذاري در اين صنعت با توجه به ظرفيت مورد نظر و ميزان سرمايه خود، ابتدا اقدام به تهيه طرح مطالعات امکان سنجي توليد آب بسته بندي نموده و پس از بررسي شاخصهاي فني، مالي و اقتصادي در گزارش ارزيابي طرح، به قالب يک واحد توليدي نسبت به اخذ مجوزهاي ذيربط و نهايتاً توليد و عرضه محصول خود اقدام نمايد.

 

  • ليکن در خصوص آب بسته بندي معدني، مهمترين محدوديت همان منابع آب معدني در طبيعت است، زيرا مطابق دستورالعملهاي ذيربط، آبهاي معدني براي بسته بندي مي بايست منشا طبيعي داشته باشند.
    بر طبق گزارشهاي رسمي، تا پايان سال ۱۳۹۶ بيش از ۱۲۰ واحد توليدي آب بسته بندي شامل معدني و آشاميدني در ايران وجود دارند که ۸۰ واحد از آنها فعال مي باشند. بر همين اساس، ميزان توليد واحدهاي مزبور بالغ بر ۱۸۰ ميليون ليتر در سال ۱۳۹۶ بوده است که در مقايسه با توليد جهاني (۱۴۰ ميليارد مترمکعب)، سهم ۱٫۲۸ درصدي را به خود اختصاص داده اند.
    بر طبق بررسيهاي بعمل آمده، مهمترين چالش اين صنعت در ايران، تامين تجهيزات و ماشين آلات بسته بندي آب و عملاً وابستگي کشور به تکنولوژي خارج است. هرچند که گاهاً تامين بطري پت (Pet– Polyethylene Terephthalate) نيز واحدهاي توليد را به دشواري مي اندازد.

 

  • مقررات و ضوابط آب بسته بندی در ایران
    در اين خصوص رعايت سه دستور العمل اصلي براي کليه واحدهاي توليدي آب بسته بندي الزامي است :

 

  • مراحل دريافت پروانه بهداشتي
    معدنی بودن آب های معدنی بایستی توسط مرکز آزمایشگاههای مرجع کنترل غذا و دارو تائید گردد و بررسی آنالیز آب معدنی باید بر اساس آخرین تجدید نظر استاندارد ملی ایران به شماره ۲۴۴۱ تحت عنوان ویژگی های آب معدنی طبیعی قابل شرب و آخرین تجدید نظر استاندارد ملی ایران به شماره ۴۴۰۳ تحت عنوان ویژگی های باکتریایی آب معدنی و استاندارد ملی ایران به شماره ۵۸۶۹ آب معدنی انجام گیرد. پس از بهسازی اطراف چشمه و یا چاه ، نمونه برداری در چهار فصل متوالی باید توسط کارشناس بهداشت و انجام گردیده و ویژگی های میکروبی و شیمیایی نمونه توسط آزمایشگاه ها معتبر انجام پذيرد. چنانچه نتایج میکروبی هر یک از چهار فصل، با ویژگی های مندرج ضوابط فني مطابقت نداشته باشد ، صدور پروانه ساخت آب معدنی کان لم یکن تلقی می شود. ادارات کل بهداشت در زمان تمدید پروانه ساخت نسبت به استعلام رعایت حریم های کیفی و کمی محل استحصال آب، از شرکتهاي آب منطقه ای عمل مي کنند. بدیهی ا ست ویژگی های آب در زمان تمدید پروانه ساخت باید مطابق با ویژگی های تایید شده در زمان صدور پروانه مذکور باشد.
  • استخراج آب معدنی
    فاصله چاه و چشمه از هرگونه آلاینده شهری، روستایی، توریستی، جهانگردی، صنعتی باید حداقل ۵۰۰ متر باشد.
    استخراج آب های معدنی باید به نحوی باشد که از آلودگی و اختلاط آب معدنی با سایر آب ها جلوگیری به عمل آورد.
    مقدار آب معدنی ذخیره شده در محل استخراج نباید از  ۲۵ تا ۳۰ % حجم استخراج روزانه آب معدنی تجاوز نماید و  به علاوه در زمان نگهداری از عدم آلوده شدن آب و کاهش کیفیت آن اطمینان حاصل شود.
    لوله ها، لوازم و تجهیزات انتقال آب از چشمه و یا چاه به کارخانه بایستی از جنس پلی اتیلن سنگین مناسب ( Food Grade ) و یا استنلس استیل مناسب (ضد زنگ) صنایع غذایی بوده و به آسانی قابل شستشو باشد. مسیر لوله ها و مخازن و اتصالات آب های معدنی ، آشامیدنی و غیر آشامیدنی باید از یکدیگر جدا باشد و ترجیحا با رنگهای مختلف بوده به طوری که از اختلاط آب های آشامیدنی و غیر آشامیدنی با آب معدنی جلوگیری شود.
    در صورتیکه کارخانه متقاضی تولید و بسته بندی هر دو محصول آب آشا میدنی و آب معدنی باشد، می بایست سالن ها و خطوط تولید از یکدیگر مجزا باشند.
    نام تجاری آب آشامیدنی و آب معدنی تولیدی در یک واحد بسته بندی آب، با رعایت سایر شرایط باید متفاوت از یکدیگر باشند.
    حمل و نقل آب معدنی طبیعی برای بسته بندی و یا هر فرایند دیگر قبل از بسته بندی مجاز نیست.

 

  • برچسب گذاری
    عبارت «آب معدنی» می بایست با بزرگترین قلم (فونت) مورد استفاده در برچسب، روی محصول درج شود.
    واحد های بسته بندی آب معدنی ملزم به درج مقدار میانگین املاح نتایج آزمون چهار فصل متوالی پیش از تولید بر روی برچسب بسته بندی مي باشند.
    واحد های بسته بندی آب معدنی ملزم به درج هشدار های لازم با توجه به میزان املاح «در صورت داشتن بیماری خاص با پزشک خود مشورت نمایید» بر روی برچسب بسته بندی هستند.
    چنانچه فراورده حاوی بیش از یک میلی گرم بر لیتر فلوئوراید باشد، باید عبارت «حاوی فلوئوراید» به طور مشخص روی برچسب هر بطری نوشته شود.
    چنانچه فراورده حاوی بیش از ۵/۱ میلی گرم بر لیتر فلوئوراید باشد، باید عبارت «برای کودکان و نوزادان کمتر از هفت سال مناسب نمی باشد» بر روی برچسب هر بطری نوشته شود.
    نام و محل جغرافیایی سرچشمه آب معدنی طبیعی باید در پروانه های تاسیس و بهره برداری، در عنوان پروانه ساخت و بر روی برچسب درج گردد.
    موارد زیر در برچسب گذاری آب های معدنی طبیعی ممنوع است :
    ذکر خواص درمانی تحت هر عنوان
    استفاده از هر گونه عبارت یا تصویر گمراه کننده
    نمایش کوه و قله در روی برچسب ، اگر سرچشمه آب های معدنی در دشت باشد ممنوع است .

 

  • ضوابط آب بسته بندي آشاميدني در ايران
    سند ۶۶۹۴ مؤسسه استاندارد وتحقيقات صنعتي ايران، سند معتبر دارای تعاریف و ضوابط کیفی برای تولید و توزیع آب بسته بندی آشامیدنی در ایران بوده و برای تمامی کارخانجات و فعالان صنعت بسته بندی آب آشامیدنی لازم الاجرا است. در این سند اشاره شده است که در تاکید شده که افزودن گاز کربنیک و هرگونه مواد دیگر مانند نگهدارنده، طعم دهنده و یا شيرين کننده به آب آشاميدني در فرایند بسته بندي مجاز نيست و میزان مطلوب PH آب می بایست بین ۶٫۵ تا ۸٫۵ و حداکثر تا ۹ مجاز باشد.
  • منابع آب معدني در طبيعت ايران
    سرزمين ايران با داشتن دو رشته کوه البرز و زاگرس، داراي چشمه ها و منابع آب معدني فراواني است که هرکدام داراي ترکيبات متفاوت و ارزشهاي شرب، درماني و اکوتورسيم هستند. بررسي و شناخت آبهاي معدني در ايران از يک قرن پيش توسط سياحان و هيئتهاي علمي خارجي شروع شده و تعدادي نيز مورد آزمايش و نمونه برداري قرار گرفته اند. در سال ۱۳۰۷ آبهاي معدني شمال شرق تهران و در سال ۱۳۲۸ آبهاي معدني محلات و اردبيل بررسي و مطالعه شدند. همچنين در سال ۱۳۱۵ ايستگاه هاي آب معدني رامسر و لاريجان ساخته شدند. در سال ۱۳۴۴، گزارش شناخت منابع آب معدني آذربايجان توسط دکتر مافي و دکتر مقدم از اساتيد دانشگاه تهران تهيه و چاپ شد. در ادامه خواص فيزيکي، شيميايي و ميکروبي بسياري از چشمه هاي آب معدني توسط دکتر جنيدي مورد بررسي قرار گرفت. در اين خصوص مي توان به مطالعات تکميلي آقايان دکتر عباس خدابنده ، دکتر محمدرضا غفوری و دکتر محمود شریعت نیز اشاره نمود.
    در مجموع طبق آخرين مطالعات، وجود ۳۵۰ چشمه آب معدني در ۴۰ منطقه کشور گزارش شده که در چهار رده بي‌کربناته، کلروره، سولفاته و سولفوره تقسيم بندي مي شوند.

 

طرف تقاضاي آب بسته بندي

  • انواع بسته بندي آب در ايران
    در ايران …
  • تقاضاي مؤثر (کنوني)
    آخرين گزارش سازمان توسعه تجارت ايران با عنوان «شناسنامه آب معدني» ، ميزان توليد آب بسته بندي ايران شامل معدني و آشاميدني را در سال ۱۳۹۵ برابر ۱۸۰ ميليون ليتر اعلام مي کند. اين در حاليست که به ميزان ۲۱ ميليون ليتر آن به خارج کشور صادر و به ميزان ۹ ميليون ليتر نيز به کشور وارد شده است، لذا مي توان مصرف داخلي آب بسته بندي در ايران را در سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۱۶۸ ميليون ليتر (۱۶۸ هزارمترمکعب) محاسبه نمود. لذا با احتساب جمعيت کشور در سال ۹۵ برابر ۷۹٫۹۲۶٫۲۷۰ نفر ، سرانه مصرف سالانه هر ايراني برابر ۲٫۱ ليتر محاسبه مي شود که در مقايسه با حجم آب شرب مصرفي از سيستم لوله کشي عمومي، رقم بسيار پاييني است. اين شاخص و عدم تناسب آن با ساير روشهاي تامين آب شرب با وجود کاهش منابع آب در دسترس و خشکسالي هاي اخير در ايران و اولويت امنيت غذايي در سياستهاي کلي اقتصاد مقاومتي ايران (بند ششم)، دليل روشني بر راهبردي بودن توسعه صنعت آب بسته بندي و ارتقاء تاب آوري منابع آب ايران از اين طريق است.
  • صادرات- واردات آب بسته بندي
    بر طبق آخرين گزارش سازمان توسعه تجارت ايران با عنوان «شناسنامه آب معدني» ، صادرات آب بسته بندي ايران در سال ۱۳۹۵ بالغ بر ۲۱ هزار تن معادل ۲۵ ميليون دلار و واردات نيز بالغ بر ۹ هزار تن معادل ۷ ميليون دلار بوده است.
    اين در حاليست که صادارت آب بسته بندي در سال ۱۳۸۶ به ترتيب بالغ بر ۴۰ هزار تن معادل ۵٫۹ ميليون دلار و واردات نيز بالغ بر ۶۵ هزار تن معادل ۳۳ ميليون دلار گزارش شده است.
  • قيمت آب بسته بندي در ايران
    به نظر مي رسد …