پيشينه بازار آب

پيشينه بازار آب نشان مي دهد که از ساليان و عهد قديم بازارهاي آب وجود داشه اند. در ايران خوشبختانه از قديم الايام، مبادله آب وجود داشته و از نظر قانوني نيز قابل پذيرش بوده است. اين مبادله ها گاه با تبادل جنس، وجه نقد و يا خود آب انجام مي شده كه همچنان متداول است. با مراجعه به موزه ها به برخي از ابزارهاي اندازه گيري آب بر مي خوريم كه بيانگر محاسبات خريد و فروش آب هستند.

از طرفي زمان برداشت آب در طول شبانه روز در تعيين نرخ فروش آب مؤثر است به عنوان مثال در برخي از مناطق كشور، قيمت مبادله اي آب در روز يا شب متفاوت است و در صورت جابه جايي نوبت برداشت آب روز با شب، مابه التفاوتي به صورت نقدي يا جنسي پرداخت مي گردد و عكس اين مورد هم صادق است (در برخي مناطق به خصوص كويري, نرخ آب در شب به دليل تاثير بهتر در رشد محصول, بيشتر از آن در روز است ). خشكسالي و كاهش منابع آب با عامليت كميابي در تعيين اين قيمت مؤثر است.

در بيشتر مناطق كشور، اراضي كشاورزي و ديگر املاك داراي دو قيمت هستند : با و بدون سهم آب. اين سهم براي اراضي كشاورزي همان مجوز برداشت ميزان مشخصي آب از چاه، قنات، چشمه، رودخانه هاي فصلي و دائمي و يا طرحهاي منابع آب است. در بيشتر معاملات اراضي كشاورزي، قيمت آب نيز جداگانه قيد مي گردد كه نتيجه عملكرد بازار است.

دوري و نزديكي به منابع آب در اين قيمت گذاري تاثير زياد دارد كه در ادبيات اقتصاد آب بيانگر ارزش آب است. اين موضوع براي واحدهاي مصرفي غير كشاورزي هم صادق است به گونه اي كه قيمت بازاري يك واحد مسكوني يا صنعتي با و بدون انشعاب آب متفاوت است. در عرف معاملات بازار، وجود يك چاه مجاز در يك ملك و يا داشتن انشعاب آب شرب، باعث افزايش قيمت آن مي گردد و همواره متقاضي بيشتري دارد.

در اغلب بازارهاي آب حجمي نهاد ناظر و نماينده آن نقش بسيار مهمي در پايدار بازار و شکست ناپذيري بازار داشته است. در اين نماينده نهاد ناظر بازار محلي همان ميراب و در ساير کشورها به پليس آب معروف است. ميرابها از افراد خبره و صلاحيت دار و از معتمدين محلي انتخاب مي شوند که بتوانند با دقت نظر و اشراف به محيط، در تقسيم آب و مبادلات آب بدون آسيب به ساير حقابه داران نظارت کنند. جالب اين است كه در برخي موارد ميرابها تا حد جان از تخلفات برداشت آب (در بيشتر موارد دزدي آب) جلوگيري مي كرده است. در ساير کشورها نيز پليس آب (Water Police ) چنين نقشي را ايفاد مي نمايد.

در چند سال اخير، بازار آب در ايالات مختلف آمريكا از جمله كاليفرنيا، كلورادو و فلوريدا، مورد توجه سناتورها و فرمانداران قرارگرفته و با انجام يكسري مطالعات جدي، در صدد اصلاح قوانين حقوق آب و بازنگري در نقش نظارتي دولت و تقويت نهادهاي محلي برآمده اند. به عنوان مثال اختيار صدور مجوزهاي برداشت آب جديد را به خود حقآبه داران قديم كه مي توانند يك نهاد ناظر تشكيل دهند، واگذار شده است كه البته نظارت دولت را نيز به همراه دارد.

در مناطق اروپاي شمالي و آمريكاي شمالي و شرقي، موضوع مهم در بازار آب، حفظ كيفيت آب (Water Quality) حوزه هاي آبريز و نظارت بر پسابهاي مصرفي آب است و لذا قبل از توجه به تخصيص بهينه آب، بازار آب را ابزاري در جهت حفاظت كيفي آب مي دانند. در اين كشورها، اهتمام نهاد بازار آب، بيشتر در بخش حفاظت و نظارت بر منابع آب حوزه و حفظ حقوق آب است و به دليل فراواني بيشتر منابع، مبادله آب در اولويت بعدي است.

  • پيشينه بازار آب در ايران

    • توزيع و فروش آب شرب
      • دوران قديم
      • بسته بندي (بطري و گالني)
      • شبکه توزيع آب شرب
    • معاملات سهم آبه چاه، چشمه و قنات
      • بازار رسمي
      • بازار غيررسمي
    • توزيع و معاملات آب سطحي
      • بازار رسمي
      • بازار غير رسمي
    • توزيع و فروش تانکري آب
      • بخش خصوصي
      • بخش عمومي
  • بازار آب در ساير کشورها

    • استراليا
    • امريکا
    • شيلي
    • مکزيک
    • اسپانيا
    • …….