پژوهش‌های کاربردی

در خصوص مبحث بازارهاي آب، پژوهشهاي کاربردي متعددي انجام شده است. مطالعات داخلي معدود بوده ليکن در سطح خارجي بسيار زياد و بسيط انجام شده است. سعي ميکنيم در اين بخش ضمن ذکر عناوين آنها، به اختصار نتايج اين پژوهشها نيز ذکر شود. اين قسمت به دو بخش فارسي و لاتين تقسيم مي شود.

بخش فارسی

بخش اول) بازار آب

بخش دوم) مشارکتهاي مردمي در بخش آب

بخش اول) بازار آب

۱- آریان، طیبه. بررسي بازار غير رسمي آب كشاورزي در يك منطقه به عنوان پايلوت. ۱۳۸۷٫ شركت سهامي مديريت منابع آب ايران. گروه تحقیقات كاربردي. سازمان مجري: موسسه تحقيقات آب.
۲- شاهنوشی، ناصر. ساماندهی و تشکیل بازار آب در خراسان رضوي. ۱۳۹۳٫ شرکت مدیریت منابع آب ایران. شرکت آب منطقه اي خراسان رضوي. کمیته تحقیقات کاربردي. سازمان مجري: دانشگاه فردوسی مشهد.
۳-
ضرغامی، مهدی. صفاری، نسیم. رشیدی، محمود. پیشنهاد ساختار مناسب براي ساماندهی و تشکیل بازار محلی آب بر اساس تجربیات جهانی و ملی، مطالعه موردي: منطقه اسکو. ۱۳۹۴٫ شرکت مدیریت منابع آب ایران. شرکت آب منطقه اي خراسان رضوي. کمیته تحقیقات کاربردي. سازمان مجري: دانشگاه تبریز.
۴- احمدیان، مجید. بررسي بازار غيررسمي آب: مطالعه موردي شبكه آبياري زرينه رود. ۱۳۹۰٫ شركت سهامي مديريت منابع آب). سازمان مجری: دانشگاه تهران.
۵- کياني، غلامحسين. باقري، اصغر .۱۳۹۱ . بررسي بازارهاي محلي آب در استان اردبيل. شرکت مديريت منابع آب ايران، شرکت آب منطقه اي استان اردبيل، سازمان مجري: دانشگاه محقق اردبيلي.

۶- کياني، غلامحسين.۱۳۸۵٫ نقش بازار در تخصيص منابع آب، مطالعه موردي بازار آب مجن، رساله دكتري، دانشگاه تهران.

 

۱- آریان، طیبه. بررسي بازار غير رسمي آب كشاورزي در يك منطقه به عنوان پايلوت. ۱۳۸۷٫ شركت سهامي مديريت منابع آب ايران. گروه تحقیقات كاربردي. سازمان مجري: موسسه تحقيقات آب.

نتایج تحقیق

  • اختلاف قابل توجه بين قيمت آب و درآمد آن (در بالا به آن اشاره شد)، عدم تطابق نياز كشاورزان با برنامه رهاسازي آب (۱۹ درصد از مبادلات به صورت دور با دور انجام مي‌شود كه مويد اين مطلب است)، عدم پايبندي به الگوي كشت اعلام شده توسط سازمان جهاد كشاورزي شهرستان قزوين و ناكافي بودن ميزان آب از مهم ترين زمينه‌هاي تشكيل بازار در محدوده مورد بررسي است.
  • وجود امکانات فني و نهادي مناسب در شبکه، تحويل آب برمبناي حجم به ميراب ها وانعطاف پذيري نسبي در تحويل سهميه‌ها از جنبه‌هاي تسهيل کننده در مبادله آب‌مي باشد. وجود تشکل‌هاي آب بران اين زمينه را براي شکل گيري بازار آب مساعد تر کرده است.
  • علي‌رغم ممنوعيت فروش سهميه آب زارعين به يكديگر، عدم وجود بازارمتشكل، عدم شفافيت در انتقال اطلاعات، مي‌توان گفت كه بازار موجود رقابتي کامل نيست، اما قيمت ايجاد شده در آن عادلانه  است (غير عادله نيست) و منافع به شکل نسبتا مناسبي بين خريدار و فروشنده تقسيم‌مي شود. به عبارت ديگر با توجه به تعدد خريداران و فروشندگان بازار نمي توان آن را بازاري با ساختارانحصار چندجانبه قلمداد كرد. اما به نظر‌مي رسد، تمهيداتي‌مي تواند اين بازار را به سمت بيشتر رقابتي شدن سوق دهد.
  • بازارآب کشاورزي منطقه عمدتا در قالب اجاره کاري فرصت بروز و ظهور پيدا کرده است. بررسي شرايط و ويژگي‌هاي اين بازار‌مي تواند راهگشا باشد.
  • در اثر امکان ايجاد مبادله و پذيرش و اعمال استراتژي کم آبياري توسط زارعين، بازده آبي عملي نسبت به نظام کشت مبناي سهميه بندي آب در شبکه حدود۱۸ درصد افزايش يافته است.

پیشنهادات تحقیق

  • حذف مقررات ممنوعيت مبادله آب شبكه
  • واگذاري تخصيص آب به اتحاديه تشكل‌هاي آب بران
  • ایجاد واحد مدیریت بازار در آب منطقه اي و تنظیم  مقررات جديد
  • ايجاد سامانه‌هايي براي اطلاع رساني
  • ايجاد نهادهاي حل اختلاف
  • برنامه‌ريزي براي تداوم و توسعه بازار آب

۲- شاهنوشی، ناصر. ساماندهی و تشکیل بازار آب در خراسان رضوي. ۱۳۹۳٫ شرکت مدیریت منابع آب ایران. شرکت آب منطقه اي خراسان رضوي. کمیته تحقیقات کاربردي. سازمان مجري: دانشگاه فردوسی مشهد.

پیشنهادات طرح

۱- براي ایجاد، توسعه و تقویت بازار آب ابتدا باید تصویب قوانین جدید و اصلاح قوانین موجود، بطور جدي در دستور کار سیاستگذاران صنعت آب کشور قرار گیرد. تصویب قوانین جدید باید در زمینه هاي ذیل صورت گیرد: در قوانین جدید اهم مواردي که براي شروع بازار آب باید درنظر گرفته شود عبارتند از:
– تفکیک حقوق مالکیت آب از حقوق مالکیت زمین (آزادسازي مبادله آب از زمین و رسمیت بخشی به حقوق آب)
– تدوین قانونی جهت فعالیت بازاري درون و برون بخشی آب به منظور پیوسته شدن بازار آب و نیز قوانین مالکیت و دادو ستد مربوط به انتقالات درون و برون بخشی
– گنجاندن قوانین مربوط به حل درگیري ها و اختلافات حاصل از مبادلات بازار آب

۲- به دلیل اینکه بازار آب می تواند زمینه مساعدي براي مشارکت بخش خصوصی در حفاظت از منابع آب فراهم آورد و در واقع نیازمند چنین مشارکتی است؛ بنابراین با استفاده از ظرفیت ها و توانایی هاي تشکل هاي غیردولتی و کاهش مداخله دولت در صنعت آب زمینه را براي واقعی شدن ارزش آب توسط مکانیسم بازار در جهت مدیریت کاراي منابع آب فراهم آورد.

۳- باید توجه داشت که بازارهاي آب هرگز نباید از نظارت بخش عمومی آزاد باشند و برنامه هاي دولت در حفاظت و نظارت منابع آب به کمک نیروهاي بازار و تقویت نهادهاي ناظر بر بازار آب باید تقویت گردد.

۴- بخش عمومی باید برنامه اي مدیریت بحران به منظور مقابله با خشکسالی را ارائه و اجرا نماید

۵- وجود شبکه هاي انتقال و تأسیسات مناسب ذخیره سازي و به طور کلی تقویت سامانه هاي فیزیکی توزیع و تحویل آب براي انجام انواع مبادلات آب و ایجاد امنیت تحویل آن در تمام دامنه تحت پوشش بازار ضروري است. همچنین نصب تأسیسات سنجش برداشت یا تغذیه آب (وسایل اندازه گیري دقیق) از جمله ابزارهاي ضروري در بازار آب براي اجراي شرایط حقوق آب به شمار می رود.

۶- براي رسیدگی به شکایات احتمالی در مورد تخصیص آب از طریق بازار آب، لازم است نهادي تعبیه شود که بر اساس مقررات مصوب قضاوت و تصمیم گیري جهت رفع اختلافات و تعارضات را انجام دهد.

۷- با توجه به این که محیط زیست یک مصرف کننده مهم در کل فرآیند بازار است، بنابراین در بازار آب بایستی محیط زیست را به عنوان مصرف کننده قانونی آب در نظر گرفت.

۸- بایستی مراحل اداري مربوط به بازار آب تا حد امکان ساده و مؤثر باشد.

۹- ثبت اطلاعات مربوط به مبادلات توسط نهاد ثبت حقوق آب براي جمع آوري اطلاعات و داده مربوط به فعالیت هاي معاملاتی ضروري است.

۳- ضرغامی، مهدی. صفاری، نسیم. رشیدی، محمود. پیشنهاد ساختار مناسب براي ساماندهی و تشکیل بازار محلی آب بر اساس تجربیات جهانی و ملی، مطالعه موردي: منطقه اسکو. ۱۳۹۴٫ شرکت مدیریت منابع آب ایران. شرکت آب منطقه اي خراسان رضوي. کمیته تحقیقات کاربردي. سازمان مجري: دانشگاه تبریز.

نتایج تحقیق

منبع اصلی تأمین کننده آب در منطقه اسکو، منابع آب زیرزمینی می باشد و بر این اساس بازار محلی آب نیز براي آب زیرزمینی تشکیل شده است. سهم هر سهم آبه دار از منابع آب چاه، بر اساس ساعت از مدار گردش چاه تعیین شده است. در محدوده بررسی شده، کشت غالب ۴۴ درصد یونجه، ۵۲ درصد باغ گردو و ۴ درصد گندم می باشد. متوسط اراضی تحت پوشش هرچاه ۲۵ هکتار و گردش تقسیم آب چاهها در محدوده یک روز تا ۲۶ روز می باشد. در حدود ۲۰ درصد از چاههاي آب داراي بیش از ۵۰ نفر بهره بردار بوده است. براي هر چاه بطور متوسط در حدود ۱۳۵۰ متر لوله کشی براي انتقال آب وجود دارد.

هر سهم آبه دار می تواند کل یا بخشی از سهم آب خود را به خریدار واگذار نماید. مبادله آب در منطقه اسکو به سه صورت موقت، سالانه و دائمی صورت می گیرد. بر طبق نتایج بدست آمده، اکثر مبادلات انجام شده در بازار محلی اسکو، به صورت موقت می باشد و در تمامی مناطق انتخاب شده مبادله موقت صورت می گیرد. فروش آب بر اساس ساعت م ی باشد . قیمت خرید و فروش هم بر مبناي ریال بر ساعت می باشد. خرید و فروش در منطقه به صورت سالانه همراه زمین نیز اتفاق می افتد که در این نوع مبادله سهم آبه دار، سهم آب خود از چاه را به همراه زمین به مدت یک سال زراعی به خریدار واگذار م ی کند . در ۱۴ درصد از نمونه مورد بررسی در این منطقه، مبادله سالانه همراه با زمین صورت می گیرد.

نوع دیگر مبادله رایج در منطقه مبادله دائم می باشد. در مبادلات دائم کلیه حقوق و تعهدات ناشی از سهم آب به طور دائمی به خریدار منتقل می شود. واحد اندازه گیري آب در این نوع مبادله نیز ساعت می باشد. در این روش، سهم آبه دار ساعاتی از سهم آب خود را به صورت درازمدت و بیشتر از یک سال به خریدار واگذار می کند. در بیشتر از ۴۷ درصد از نمونه مطالعه شده مبادله دائم گزارش شده است و این نوع مبادله از مبادله سالیانه آب به همراه زمین در منطقه اسکو رایج تر است.

اکثر مبادلات در این منطقه در فصل بهار و تابستان اتفاق می افتد. انجام مبادلات معمولاً در اوایل دوره آبیاري صورت می گیرد و در ماه هاي گرمتر (اردیبهشت، خرداد و تیر)، انجام مبادلات رونق بیشتري می یابد. قیمت خرید و فروش به صورت توافقی بین خریدار و فروشنده تعیین می شود و  قیمت توافقی اصولاً در محدوده هر روستا یکسان می باشد. قیمت خرید و فروش در مبادلات موقت بین ۴۵۰۰۰ تا ۲۰۰۰۰۰ ریال ۴ به ازاي هر ساعت متغیر می باشد و قیمت متوسط آب در حدود ۱۱۷۰۰۰ ریال به ازاي هر ساعت می باشد . میانگین متوسط هر مترمکعب آب در مبادله موقت ۱۸۲۵ ریال می باشد. بیشترین قیمت یک مترمکعب آب در شهر اسک و به میزان ۳۵۴۰ ریال و کمترین قیمت ۱۰۰۰ ریال در روستاهاي دیزج و حسن آباد می باشد.

در مبادله سالانه آب به همراه زمین، قیمت متوسط آب و زمین بر اساس مساحت زمین و سهم آب متعلق به زمین، متغیر می باشد . ۱۳۹۳ متفاوت و در حدود ۴۰ تا ۲۰۰ میلیون ریال به ازاي – در مبادله دائم قیمت مبادله در مناطق مختلف در سال ۱۳۹۴ واگذاري یک ساعت سهم آب به صورت دائم می باشد. در روستاهاي کردلر، خاصبان و بیگلو نیز مبادله دائم صورت می گیرد ولی به علت عدم انجام مبادله دائم در سال مورد مطالعه در این مناطق، اطلاعاتی از قیمت خرید و فروش بدست نیامده است.

با توجه به محدودیت کانال ها و تأسیسات انتقال آب، مبادلات در محدوده کوچکی انجام می شود و معمولاً مبادلات بین سهم آبه داران یک روستا صورت می گیرد. در مورد چاههاي آب، به علت قرارگیري هر چاه در داخل زمین شخص، فروش آب از این چاه تا شعاع خاصی منطقی است. در حال حاضر هم اگر انتقال و خرید فروش آب از چاه ها صورت می گیرد، این مبادله تنها براي زمین هاي نزدیک چاه قابل انجام است. با توجه به آشنایی خریداران و فروشندگان و محدود بودن معاملات، هزینه مبادلات در این منطقه ناچیز می باشد.

قیمت آب در بازار محلی اسکو به صورت توافقی تعیین می گردد. این قیمت تحت تأثیر عوامل مختلفی م ی باشد . مهم ترین عامل تأثیر گذار بر قیمت آب در مبادلات، هزینه تمام شده آب براي فروشنده می باشد. نوع پمپ نیز یکی از عوامل تأثیر گذار بر قیمت آب می باشد. قیمت آب در زمان بهره برداري با پمپ گازوئیلی نسبت به استفاده از پمپ هاي برقی اکثراً بیشتر می باشد.

در مناطق روستایی کوچک، قیمت آب در بازار معمولاً در طول سال زراعی ثابت است. در سال هایی که قیمت فروش محصولات بالاتر است، قیمت آب نیز در مبادلات افزایش می یابد. از عوامل دیگر تأثیر گذار بر قیمت آب می توان به میزان منابع آب و کمبود آب اشاره کرد. در سال هاي خشک تر، قیمت آب بالاتر است و در روستاهاي بزرگتر و با منابع آب بیشترکه مبادلات بیشتري صورت می گیرد، قیمت بالاتر است.
تعداد خریداران و فروشندگان متعدد است. نبود سیستمی براي اطلاع رسانی بین خریداران و فروشندگان و در نتیجه عدم شفافیت در انتقال اطلاعات از جمله عواملی است که سبب شده تا بازار آب موجود در اسکو کاملاً رقابتی نباشد.

۴- احمدیان، مجید. بررسي بازار غيررسمي آب: مطالعه موردي شبكه آبياري زرينه رود. ۱۳۹۰٫ شركت سهامي مديريت منابع آب). سازمان مجری: دانشگاه تهران.

نتايج تحقیق

بازارهای آب یکی از ابزارهای سیستم قیمت گذاری آب آبیاری است و به صورت رسمی و غیر رسمی در عمل به کار می‎رود. هدف طرح شناسایی وجود و ویژگیهای بازار غیر رسمی آب در شبکه کانالهای آبیاری سد زرینه رود بوده است. دومدل نظری و کاربردی در طرح توسعه یافته است. هدف حداکثر کردن رفاه اجتماعی طرفین معامله آب نسبت به معادلات سر به سر هر کدام از آنها مدل نظری را تشکيل می دهد که جهت تجزیه و تحلیل اثر تغییرکیفیت آب در تقاضای نهاده آب و نیز اثر تغییر افت حجم آب در حداکثر رفاه اجتماعی  به کار می رود.

مبادله آب به طور همزمان در هر دو بازار انجام می‎گیرد زیرا منبع عرضه آب آنها یکسان می‎باشد. در مدل کاربردی از روش رجحان بیان شده بجای روش رجحان آشکار شده از طرف کشاورزان نمونه استفاده شده است. در این مدل ارقام مربوط به تمایل به پرداخت بهای آب(wTP) از طرف کشاورزان متقاضی آب اضافی و تمایل به دریافت قیمت آب (wTA) از طرف کشاورزان عرضه کننده مازاد آب با تکمیل پرسشنامه از روستائیان شهرهای میاندوآب، شاهین دژ، تکاب، و بوکان به تعداد ۲۵۱ نفر تهيه شده است.

محصولات کشاورزی منطقه به دو گروه وبا سه نوع واحد سنجش قیمت آب نظیر هر ساعت آبیاری، هر هکتار سطح زیر کشت، و هر تن محصول تولید شده طبقه بندی شدند. دو نوع بازار غیر رسمی آب در منطقه مورد مطالعه، مشاهده کردید. در نوع اول کشاورزانی که تقاضای اضافی داشتند به نهادهایی نظیر واسطه‎های مستقل کشاورزی، حق آبران مستقل کشاورزی و نهادهای دولتی با داشتن مازاد آب مراجع می‎کردند. تعداد ساعات آبیاری عرضه شده از جانب واسطه‎های مستقل کشاورزی بیشتر از نهادهای دیگر بوده است.

نوع دوم بازار غیر رسمی بین خود روستائیان رخ می‎دهد وقتی که معامله آب بین کشاورزان با داشتن تقاضای اضافی آب و با کشاورزان با داشتن عرضه اضافی آب انجام می‎گرفت. در این معامله آب، محصولات کشاورزی به دو گروه تقسیم شدند. گروه اول شامل گندم آبی، یونجه ، چغندرقند، جو آبی و ذرت بود. برای این گروه دو معیار wTP و wTA بر حسب نوع واحد سنجش آب از کشاورزان سئوال شد و رجحان آنها مشخص گرديد. گروه دوم شامل محصولات سیب، پیاز، سیب زمینی، خیار، انگور، زردآلو، هندوانه، هویج ، سایر سبزیجات، گلابی، بادام، آلو، گردو ، هلو و کدو بوده است که برای آنها حداقل و حداکثر wTP تعيين شد.

۵- کياني، غلامحسين. باقري، اصغر .۱۳۹۱ . بررسي بازارهاي محلي آب در استان اردبيل. شرکت مديريت منابع آب ايران، شرکت آب منطقه اي استان اردبيل، سازمان مجري: دانشگاه محقق اردبيلي.

نتايج  تحقيق

در اين تحقيق، دوازده روستا در دشت اردبيل مورد مطالعه قرار گرفته است. در دشت اردبيل آب به سه صورت دائم، سالانه و خريد در طول سال مبادله مي شود. در اين منطقه نيز مانند ساير بازارهاي آب جهان، حجم مبادلات دائم كمتر از ساير مبادلات مي باشد. اجاره سالانه آب به دو صورت اجاره سالانه با زمين و بدون زمين صورت مي گيرد. به طور متوسط هشت درصد از زارعين مورد مطالعه مبادرت به اجاره سالانه آب با زمين نموده اند و متوسط اجاره هر هكتار زمين با آب ۱۳٫۵ ميليون ريال بوده است.

به طور متوسط نه درصد زارعين نيز مبادرت به اجاره سالانه آب بدون زمين كرده اند. حجم آب اجاره شده در سطح نمونه حدود ۲۱۴ هزار مترمكعب و قيمت هر مترمكعب آب در اين نوع مبادله ۶۸۲ ريال بوده است. بيش از ۳۲ درصد از زارعين مبادرت به خريد آب در طول سال زراعي نموده اند. حجم آب خريداري شده در طول سال، برابر ۶۷۹ هزار مترمكعب و قيمت هر متر مكعب آب ۸۹۱ ريال بوده است. از مجموع ۵۰۳  ميليون مترمكعب آب مصرف شده توسط زارعين، حدود ۱٫۲ ميليون مترمكعب (۳۲ درصد) از بازار خريداري شده است كه نشان دهنده اهميت بازار آب در تامين آب مورد نياز زارعين مي باشد.

از اين مقدار، ۲۸ درصد اجاره سالانه با زمين، حدود ۱۷ درصد به صورت اجاره سالانه بدون زمين و ۵۵ درصد در طول سال زراعي خريداري شده است. ميانگين وزني قيمت هر مترمكعب آب در مبادلات سالانه بدون زمين و مبادلات در طول سال در سطح نمونه ۸۴۱ ريال بوده است. نتايج محاسبه ارزش اقتصادي آب، نشان مي دهد به طور ميانگين ارزش اقتصادي هرمترمكعب آب در دشت اردبيل ۹۳۰ ريال مي باشد كه در مقايسه قيمت مبادله با ارزش اقتصادي آب، نشان مي دهد كه آب در دشت اردبيل نزديك به ارزش اقتصادي آن مبادله مي شود. نتايج بررسي تاثير بازار آب بر درآمد زارعين نشان مي دهد مبادله آب به قيمت واقعي در بازار موجب افزايش درآمد زارعين گرديده است.

محاسبه قيمت تمام شده اقتصادي هر مترمكعب آب در دشت اردبيل نشان مي دهد كه با احتساب نرخ هاي تنزيل ۱۵ درصد و كمتر، استحصال آب و فروش آن مقرون به صرفه بوده و در نرخ تنزيلي ۲۰ درصد تقريبا نزديك به قيمت مبادله مي باشد.

طبق مشاهدات عيني در بازارهاي محلي آب اردبيل، شرط اول بازارهاي رقابتي وجود دارد. چرا كه در اين منطقه حقوق مالكيت آب تعريف شده و زارعين مي توانند آن را به ديگري واگذار كنند. قانون نيز اين مالكيت را به رسميت ميشناسد علاوه بر اين براي حقابه ها واحد اندازه گيري تعريف شده و منابع آب در اختيار زارعين از وضعيت كالاي عمومي به وضعيت كالاي خصوصي تبديل شده است. در اين منطقه وجهي جهت انجام مبادلات دريافت نمي شود و از اين جهت هزينه مبادله اي به زارعين تحميل نمي شود. به دليل محلي بودن بازارهاي آب تبادل اطلاعات به صورت فرد به فرد صورت مي گيرد.

عليرغم نقاط قوت فوق الذكر، بازارهاي محلي آب در اردبيل با كاستي ها و نقاط ضعف هم مواجه هستند. ممانعت بازرسان شركت آب منطقه اي از مبادله آب، باعث افزايش ريسك و هزينه مبادله شده است. علاوه بر اين، اين امر باعث عدم تبادل شفاف اطلاعات شده و دسترسي به فروشندگان بالقوه را براي خريداران بالقوه مشكل ساخته است. همچنين فقدان شبكه مناسب انتقال آب در برخي موارد موجب اتلاف آب شده و هزينه مبادله را بالا برده به گونه اي كه كلا منجر به عدم مبادله آب مي شود.

۶- کياني، غلامحسين.۱۳۸۵٫ نقش بازار در تخصيص منابع آب، مطالعه موردي بازار آب مجن، رساله دكتري، دانشگاه تهران.

نتايج تحقيق
در اين تحقيق جهت مطالعه بازار آب كشاورزي كه از حدود ۴۰ سال پيش در منطقه مجن در ايران شكل گرفته است، توابع عرضه و تقاضا با در نظر گرفتن خطر قيمت آب و محصول و با استفاده از الگوي ميانگين- واريانس برآورد شدند. بدين منظور با استفاده از روش نمونه گيري تصادفي طبقه بندي شده آمار و اطلاعات ۱۶۴ نفر از زارعين منطقه مجن براي سالهاي ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۵ جمع آوري گرديد. بر اساس نتايج آزمون F در داده هاي تابلويي اثرات خاص فردي وجود داشته اما اثرات خاص زماني وجود ندارند.

همچنين بر اساس نتايج آزمون هاسمن، الگوي اثر ثابت براي براي برآورد توابع عرضه و تقاضا مناسب مي باشد. نتايج برآورد تابع تقاضا نشان مي دهد كه قيمت آب، واريانس قيمت محصول، قيمت كود آلي و نسبت مالكيت آب به زمين تاثير منفي و قيمت محصول تاثير مثبت بر مقدار تقاضا در بازار داشته است. كشش تقاضا نسبت به قيمت آب و محصول به ترتيب ۳۶ر۰- و ۳۷ر۰ بوده است. در اين بازار قيمت آب، واريانس قيمت آّب و مالكيت حقابه ها تاثير مثبت بر مقدار عرضه آب داشته و كشش عرضه نسبت به قيمت آب ۰۵ر۰ بوده است.

نتايج نشان مي دهند كه در اين دوره ۲۲ تا ۲۸ درصد از آب مصرف شده از بازار خريداري شده و قيمت هر متر مكعب آب مبادله شده بين ۵۹۲ تا ۷۹۰ ريال بوده است. به علاوه به طور متوسط درآمد خريداران و فروشندگان پس از مبادله آب به ترتيب ۵ر۹ و ۷۲ درصد افزايش يافته است. همچنين بازار آب موجب كاهش انحراف معيار و ضريب تغييرات درآمد و افزايش ارزش در خطر درآمد تقاضا كنندگان و عرضه كنندگان (كاهش مخاطره درآمد) شده است. علاوه بر اين به علت افزايش ارزش آب در بازار، سرمايه گذاري در شبكه انتقال آب مجن داراي توجيه اقتصادي بوده است.

بر اساس نتايج بررسي بازار آب مجن در ايران و چند بازار آب فعال در ساير كشورها، تفكيك مالكيت آب از زمين، تعريف شفاف حقابه هاي قابل اندازه گيري، تشكيل يك نهاد اجرايي، تاسيسات زير بنايي مناسب جهت انتقال آب، هزينه مبادله اندك، ضمانت اجرايي مبادلات، رفع انحصار و رفع عوارض خارجي منفي در تشكيل و عملكرد مطلوب يك بازار آب موثر مي باشند.

بخش دوم) مشارکتهاي مردمي در بخش آب

– آقاپور صباغي. محمد، بررسي عوامل مؤثر در ايجاد تشکلهاي مردمي مرتبط با آب و ارائه الگوي مناسب براي ايجاد تشکل در منطقه (مطالعه موردي گتوند)، سازمان آب و برق خوزستان، سازمان مجتمع عالي آموزشي و پژوهشي صنعت آب و برق خوزستان ، ۱۳۸۸٫

در فرآيند توسعه و دگرگوني نظام اقتصادي هر کشور، استفاده پايدار و بهينه از منابع داخلي بايد به عنوان يک اصل مهم و اصلي مورد توجه قرار گيرد. يکي از اين منابع کمياب در دنياي کنوني آب مي باشد که به دو صورت کالا و نهاده مورد مصرف قرار مي گيرد. رشد مصرف آب در جهان نسبت به چند دهه پيش، در حدود شش برابر شده است به صورتي که در حال حاضر کمتر کشوري مي توان يافت که با مشکل منابع آبي مواجه نباشد.

بر اساس گزارش صندوق جمعيت ملّل متحد، در سال ۲۰۵۰ تعداد ۶۵ کشور با جمعيتي بالغ بر ۷ ميليارد نفر با کمبود آب مواجه مي­شوند. از زمان آغاز تأسيسات مهّم و مدرن آبياري در ايران بيش از نيم قرن مي گذرد و در اين مدت از طريق شبکه هاي مدرن آبياري و زهکشي هزاران کيلومتر کانال در دشت هاي ايران احداث گرديده است.

امّا متأسفانه عليرغم طراحي و احداث شبکه هاي مذکور، اغلب اين کانال هاي آبياري دچار خسارت هاي جزيي يا کلي شده اند. اين امر موجب هدررفت آب و صدمات اقتصادي زيادي در سطح کشور شده است. فرسودگي شبکه هاي توزيع بيش از ۳۵ درصد برآورد مي شود. بر اساس مطالعه انجام شده از سوي کارشناسان، مسايل مرتبط با طراحي، شرايط ژئوتکنيکي بستر، اجرا، بهره برداري و نگهداري عوامل مؤثر بر خسارات وارده به کانال هاي آبياري مي باشند. براي رسيدن به مصرف کارآمد آب آبياري مشارکت کشاورزان از طريق تشکيل گروه هاي آب بران در مديريت و بهره برداري شبکه هاي آبياري و زهکشي ضروري بوده و مي تواند زمينه استفاده بهينه از آب را فراهم آورد.

شناسايي عوامل مؤثر بر پذيرش مديريت مشارکتي از سوي کشاورزان به عنوان بخش عمده مصرف کننده منابع آبي کشور از جمله اقداماتي است که مي تواند رهنمود مناسبي را در جهت حرکت در مسير انتقال مديريت از سوي بخش دولتي به بخش خصوصي را ارائه نمايد. لذا در تحقيق حاضر به عنوان يک مطالعه موردي به بررسي جنبه هاي مختلف ايجاد تشکل هاي مردمي پرداخته شده است. منطقه مورد مطالعه در تحقيق حاضر اراضي کشاورزي زير سد گتوند در نظر گرفته شده است. روش جمع آوري اطلاعات در تحقيق حاضر به صورت پرسش نامه اي مي باشد.

به منظور فراهم نمودن اطلاعات مناسب از منطقه مورد مطالعه روش نمونه گيري در تحقيق حاضر به صورت طبقه بندي تصادفي مي باشد که انتساب نمونه ها در هر طبقه با استفاه از روش انتساب متناسب انجام شده است. نتايج مطالعه نشان داد ويژگي هاي اجتماعي، اقتصادي، فردي و شغلي مانند درآمد، جمعيت خانوار، ميزان تجربه کشاورزي، ميزان تحصيلات، داشتن تنوع توليدي، سطح زير کشت، نوع مالکيت، داشتن شغل غيرکشاورزي و استفاده از آب هاي زيرزميني در احتمال پذيرش شرکت در مديريت منابع آبي منطقه مؤثر مي باشند.

بخش لاتین:

  • …….